اولین بازارچه تخصصی گیاهان دارویی در کشور

اسطوخودوس

لوندر یا اسطوخودوس با نام علمی lavandula officinalis و از خانواده
Lamiaceae
قسمت مورد استفاده:
گلچه های بهم فشرده و سبز رنگ غنی از روغن های فرار بوده و خواص دارویی فراوانی دارد.


مشخصات گیاهشناسی:
اسطوخودوس گیاهی چند ساله به شکل بوته کوچک که ارتفاع آن بین ۳۰-۶۰ سانتی متر رسیده و بسیار پرشاخه است. ساقه های این گیاه ۴گوشه، برگ‌های کشیده و متقابل، پوشیده از کرک سفید پنبه‌ای می‎باشد. برگ‌های اسطوخودوس که در بهار ظاهر می‌شود به رنگ بنفش تیره به صورت سنبله و دارای کرک‌های معطر است. از کلیه قسمت‌های این گیاه مخصوصاً شاخه‌های برگدار آن بوی قوی ولی مطبوع استشمام می‌گردد. گل ها بسته به شرایط آب و هوایی در بهار ظاهر شده و تا تابستان ادامه خواهند داشت. این گیاه بومی اروپا بوده و چون در ایران بصورت خودرو پرورش نمی یابد ، تولید و پرورش آن از طریق کشت و توسعه آن می باشد. تکشیر این گیاه به روش بذر بسیار مشکل بوده و روش مرسوم آن تقسیم بوته و قلمه زنی است. در بعضی مناطق به دلیل ظاهر زیبایی که گیاه پس از گل دادن پیدا می‌نماید آن را به عنوان یک گیاه زینتی پرورش می‎دهند. قسمت مورد استفاده این گیاه سرشاخه‌های برگدار و گل‎دار آن است که علاوه بر مصارف درمانی، اسانس‌گیری به عمل می‌آید.
در ایران با نام های گوناگونی از جمله خیر دشتی، شاهسپرم رومی، آنس الارواح، لاوندا، ممسک الارواح، ضُرم، زغلیل، رزالذهب، خیری، خرام، خرامی، آلاله تلخ و گل لاوندا نامیده می شود.

ترکیبات شیمیایی:
اسانس اسطوخودوس بیش از۴۰ نوع ترکیـب مختلـف دارد کـه مهــم تــرین آنهــا شــامل لینالیــل اســتات(Linalylacetate)، ســینئول(Cineole) ، لینـــــالول(Linalool) ، نـــــرول(Nerol) و بورنئـــــول(Borneol) اســت. همچنــین درآن ترکیبــاتی نظیــراســید بوتیریک، اســید پروپیونیک، اســید والریک، لینــالول آزاد، ژرامبــول، تانــل وفلاونوئیــدها وجــود دارد.

موارد مصرف:
این گیاه در صنایع آرایشی، بهداشتی و عطر سازی کاربرد فراوانی داشته و در طب سنتی در آروماتراپی یا رایحه درمانی بسیار پرطرفدار بوده و جهت درمان اختلالات خواب کاربرد وسیعی دارد.
دمنوش اسطوخودوس یکی از مفرح ترین دمنوش های گیاهی بوده که علاوه بر آرامش اعصاب و التیام سردردهای میگرنی، منتج به تقویت معده و بهبود عملکرد آن می گردد. همچنین برای افرادی که اختلالات کبدی دارند می تواند منجر به پاکسازی کبد شده و از اختلالات کبدی جلوگیری نماید.
افرادی که دچار اختلالات خواب در شب هستند اگر علاقه ای به تهیه و مصرف دمنوش ندارند می توانند مقداری از گلچه های اسطوخودوس را در کنار تخت خود قرار داده و رایحه خوشبو و دل انگیز آن باعث بهبود عملکرد مغز و خواب راحت می گردد. همچنین می توانید چند قطره اسانس طبیعی اسطوخودوس را در دستگاه بخور ریخته و در منزل استفاده نمائید.
همین طور اضافه کردن ۵ تا ۷ قطره اسانس گیاه اسطوخودوس در وان حمام و دراز کشیدن در آن به مدت ۳۰ دقیقه در از بین بردن خستگی و کوفتگی بدن بسیار موثر است. دراز کشیدن در آبی که با این اسنس ترکسب شده باشد علاوه بر آنکه موجب تخلیه استرس‌ها و تنش‌های روزانه می‌شود به بهبود گردش جریان خون کمک کرده و کیفیت خواب افراد را نیز افزایش می‌دهد.
ربیعی و همکاران (۱۳۹۶) در دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد با بررسی عصاره اتانولی اسطوخودوس بر حجم سکته مغزی روی موش های صحرایی گزارش دادند که عصاره اسطوخدوس فعالیت حفاظت مغزی در برابر ایسکمی مغزی دارد و حجم سکته مغزی را در موش های صحرایی در معرض ایسکمی کاهش می دهد که مکانیسم آن ممکن است در ارتباط با افزایش فعالیت سیستم دفاعی آنتی اکسیدانی دارو باشد. عصاره گیاه اسطوخدوس با مهار کاهش جریان خون مغزی باعث کاهش حجم سکته ی مغزی شده است (۱).
گزارش شده است دمنوش های گیاهی نظیر اسطوخودوس به درمان افسردگی و اضطراب کمک می کند. از این رو نیک فرجام و همکاران (۱۳۸۶) با بررسی اثر اسطوخودوس روی درمان ۸۰ مورد از افرادی که از بیماری افسردگی رنج می بردند گزارش دادند که اسطوخودوس اثرات درمانی مثبتی در بیماران داشته و احتمالا می تواند در درمان بیماران افسرده به صورت مستقل و یا همراه با داروهای ضد افسردگی مصرف شود (۲).
همچنین در طب سنتی گیاه اسطوخودوس در درمان صرع استفاده می شده و در مطالعات مقدماتی اثر ضد صرع عصاره این گیاه گزارش شده است. صرع از اختللات سیستم عصبی است با وجود داروهای بسیار هنوز تعدادی از بیماران مقاوم هستند .در تحقیقی که در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بر تاثیر اسانس اسطوخودوس بر دو مدل حیوانی مبتلا به صرع انجام گردید که از اثرات مطلوب اسانس این گیاه در کاهش اثرات تشنجی در کنار دیگر داروهای تجویزی خبر دادند (۳).

نحوه مصرف اسطوخودوس:
اگر به مصرف چای علاقمندید میتوانید یک قاشق چای خوری چای بهمراه نصف قاشق گلچه های بنفش رنگ اسطوخودوس را در ۲ لیوان آب جوش ریخته و به مدت ۱۵ دقیقه در قوری چینی یا پیرکس در مجاورت حرارت غیر مستقیم قرار داده و بعد از دم کشیدن نسبت به صاف کردن و سرو بهمراه شیرین کننده هایی مثل شکر یا عسل میل نمائید.
مصارف غیر خوراکی و استفاده از اسانس و عصاره نیز افزودن چند قطره اسانس و عصاره در دستگاه بخور، وان حمام و دراز کشیدن در آن نیز از دیگر راههای بهر مندی از فواید این گیاه ارزشمند است.

تداخلات دارویی:
اگر از داروهای آرامبخش و خواب آور استفاده می کنید با توجه به کند کردن سیستم عصبی و امکان افت فشار، از مصرف خوراکی بی رویه این دمنوش پرهیز نمائید و با پزشک مشورت نمائید.

موارد منع مصرف:
اسطوخودوس دارای طبع گرم و خشک بوده و مصلح آن سکنجبین می باشد از این رو مصرف زیاد آن برای گرم مزاجان مضر است.
بهتر است مصرف این دمنوش در لحظات ریلکس کردن و زمان استراحت و خواب باشد و با توجه به خواب آلودگی قبل از رانندگی مصرف نگردد.

منابع:

https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=302882 (1)
https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=105450 (2)
http://elib.mui.ac.ir/site/catalogue/98043 (3)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *


8 - 3 =